Hồ sơ công chứng lưu trữ và hành vi gian dối

Trong nhiều tranh chấp dân sự, thương mại và đất đai, hành vi gian dối là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét tuyên giao dịch vô hiệu hoặc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc chứng minh hành vi gian dối trên thực tế không đơn giản, đặc biệt khi các bên đều phủ nhận lỗi của mình. Trong bối cảnh đó, hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành nguồn chứng cứ khách quan, có giá trị pháp lý cao, giúp làm rõ ý chí, thông tin và hành vi của các bên tại thời điểm giao kết giao dịch. Bài viết phân tích vai trò hồ sơ công chứng lưu trữ trong xác định hành vi gian dối theo quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn giải quyết tranh chấp.

>>> Xem thêm: Đây là địa điểm phòng công chứng lý tưởng cho những ai đề cao sự nhanh chóng, chính xác và thái độ phục vụ.

1. Hành vi gian dối trong giao dịch dân sự theo quy định pháp luật

1.1. Khái niệm hành vi gian dối

Theo Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự vô hiệu khi một bên tham gia giao dịch do bị lừa dối. Lừa dối là hành vi cố ý của một bên hoặc của người thứ ba nhằm làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch để xác lập giao dịch đó.

Hành vi gian dối có thể thể hiện dưới nhiều hình thức như:

• Cung cấp thông tin sai sự thật

• Che giấu thông tin quan trọng

• Trình bày không đầy đủ về quyền, nghĩa vụ hoặc tình trạng pháp lý của tài sản

1.2. Yêu cầu chứng minh hành vi gian dối

Theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bên yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình có nghĩa vụ chứng minh. Do đó, việc chứng minh hành vi gian dối đòi hỏi chứng cứ rõ ràng, khách quan và hợp pháp.

2. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị pháp lý trong chứng minh hành vi gian dối

2.1. Quy định pháp luật về hồ sơ công chứng lưu trữ

Theo Điều 61 Luật Công chứng 2014, hồ sơ công chứng bao gồm hợp đồng, giao dịch đã được công chứng và toàn bộ giấy tờ liên quan, được tổ chức hành nghề công chứng lưu trữ theo thời hạn luật định.

Hồ sơ công chứng lưu trữ phản ánh trung thực quá trình tiếp nhận, thẩm tra, ký kết và chứng nhận giao dịch.

2.2. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ

Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.

Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp xác định:

• Thông tin mà các bên đã cung cấp cho công chứng viên

• Ý chí thể hiện của các bên tại thời điểm giao kết

• Các tài liệu làm căn cứ để công chứng viên chứng nhận giao dịch

>>> Xem thêm: Bạn không cần mất nhiều ngày xếp hàng nếu sử dụng Dịch vụ sang tên sổ đỏ tại Hà Nội trọn gói.

3. Vai trò hồ sơ công chứng lưu trữ trong xác định hành vi gian dối

3.1. Làm rõ thông tin mà các bên đã khai báo

Trong nhiều vụ việc, hành vi gian dối thể hiện ở việc một bên cung cấp thông tin không đúng sự thật. Hồ sơ công chứng lưu trữ là căn cứ để đối chiếu:

• Nội dung khai báo trong hồ sơ công chứng

• Tình trạng pháp lý thực tế của tài sản hoặc quyền

• Sự thống nhất hay mâu thuẫn giữa hồ sơ và thực tế phát sinh

Từ đó xác định có hay không hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch.

3.2. Xác định yếu tố cố ý trong hành vi gian dối

Hành vi gian dối chỉ được xác định khi có yếu tố cố ý. Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện:

• Việc công chứng viên đã giải thích quyền, nghĩa vụ

• Các nội dung đã được đọc lại và các bên xác nhận

• Chữ ký, điểm chỉ thể hiện sự tự nguyện của các bên

Những yếu tố này giúp Tòa án đánh giá việc bên gian dối có nhận thức rõ hành vi của mình hay không.

4. Hồ sơ công chứng lưu trữ trong mối liên hệ với hiệu lực giao dịch

4.1. Căn cứ tuyên giao dịch vô hiệu do gian dối

Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu, các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu và hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Hồ sơ công chứng lưu trữ là căn cứ quan trọng để:

• Xác định giao dịch được xác lập trong điều kiện nào

• Đánh giá mức độ ảnh hưởng của hành vi gian dối đến ý chí giao kết

• Làm rõ trách nhiệm hoàn trả và bồi thường thiệt hại

4.2. Trách nhiệm liên quan của tổ chức hành nghề công chứng

Theo Điều 7 và Điều 38 Luật Công chứng 2014, công chứng viên phải kiểm tra tính hợp pháp của giấy tờ và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra thiệt hại do lỗi của mình.

Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp phân định rõ:

• Gian dối xuất phát từ bên tham gia giao dịch

• Hay do việc kiểm tra, thẩm tra không đầy đủ của công chứng viên

>>> Xem thêm: 3 bước nhanh gọn giúp bạn hoàn thành Công chứng ủy quyền chỉ trong 1 buổi.

5. Ví dụ minh họa thực tế

Một bên chuyển nhượng quyền sử dụng đất che giấu thông tin thửa đất đang bị thế chấp, đồng thời cung cấp giấy xác nhận tình trạng pháp lý không còn giá trị. Hợp đồng chuyển nhượng được công chứng và bên nhận chuyển nhượng sau đó khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu do bị lừa dối.

Khi giải quyết vụ việc, Tòa án trích xuất hồ sơ công chứng lưu trữ để xác định:

• Nội dung cam kết về tình trạng pháp lý của đất trong hợp đồng

• Giấy tờ mà bên chuyển nhượng đã nộp cho công chứng viên

• Thời điểm phát sinh nghĩa vụ bảo đảm chưa được giải chấp

Căn cứ Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án xác định có hành vi gian dối làm bên nhận chuyển nhượng hiểu sai bản chất giao dịch và tuyên hợp đồng vô hiệu.

6. Kết luận

Hồ sơ công chứng lưu trữ giữ vai trò then chốt trong việc xác định hành vi gian dối khi giải quyết tranh chấp dân sự. Với giá trị chứng cứ cao, phản ánh trung thực ý chí và thông tin tại thời điểm giao kết, hồ sơ công chứng không chỉ giúp Tòa án làm rõ bản chất giao dịch mà còn là căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên bị xâm hại, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự.