Sự phát triển của công nghệ số đã làm xuất hiện nhiều loại tài sản mới như tài khoản trực tuyến, tiền điện tử, dữ liệu số và quyền khai thác nền tảng số. Khi cá nhân sở hữu các tài sản này qua đời, vấn đề xác lập và công chứng quyền nhận “di sản số” trở thành yêu cầu pháp lý ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, do tài sản số chưa được định danh đầy đủ trong các văn bản pháp luật chuyên ngành, việc công chứng di sản số đặt ra nhiều thách thức trong thực tiễn áp dụng. Bài viết dưới đây phân tích toàn diện cơ sở pháp lý, hồ sơ và quy trình công chứng văn bản nhận di sản bằng tài sản số theo pháp luật Việt Nam hiện hành.
>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng có trách nhiệm khi công chứng sai?
1. Di sản số có được coi là di sản thừa kế hợp pháp không?
Theo “Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015”, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Mặc dù pháp luật Việt Nam chưa có khái niệm pháp lý chính thức về “tài sản số”, nhưng nhiều dạng tài sản số được xác định là quyền tài sản hoặc lợi ích kinh tế có thể định giá được.
Căn cứ “Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015”, cá nhân có quyền để lại di sản là toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình. Do đó, nếu tài sản số có thể xác lập quyền sở hữu, quyền kiểm soát hoặc quyền khai thác hợp pháp, thì hoàn toàn có thể trở thành di sản số.
2. Các loại tài sản số thường phát sinh trong quan hệ thừa kế
Trong thực tiễn công chứng, di sản số có thể bao gồm:
-
Tài khoản tiền điện tử, ví điện tử, tài sản mã hóa có giá trị;
-
Tài khoản thương mại điện tử, gian hàng số có doanh thu;
-
Quyền quản trị website, ứng dụng, nền tảng nội dung số;
-
Dữ liệu số có giá trị kinh tế (tên miền, dữ liệu khách hàng hợp pháp);
-
Doanh thu, lợi ích tài chính phát sinh từ nền tảng số.
Việc công chứng di sản số chỉ được thực hiện khi người yêu cầu chứng minh được quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hợp pháp của người để lại di sản.
>>> Xem thêm: Thủ tục chuyển nhượng đất đai thuận tiện hơn khi có dịch vụ sổ đỏ hỗ trợ
3. Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc công chứng di sản số
Việc công chứng văn bản nhận di sản bằng tài sản số được đặt trên các căn cứ pháp luật sau:
-
“Bộ luật Dân sự 2015”;
-
“Luật Công chứng 2014”;
-
“Luật Giao dịch điện tử 2023”;
-
“Luật An ninh mạng 2018” (liên quan đến dữ liệu);
-
Di chúc hợp pháp hoặc quy định thừa kế theo pháp luật.
Theo “Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015”, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung, không phân biệt tài sản hữu hình hay vô hình.
4. Hồ sơ công chứng văn bản nhận di sản số
Người thừa kế cần chuẩn bị các giấy tờ sau:
4.1. Giấy tờ về người để lại di sản
-
Giấy chứng tử;
-
Di chúc hợp pháp (nếu có).
4.2. Giấy tờ chứng minh di sản số
-
Thông tin xác thực tài khoản, ví điện tử;
-
Hợp đồng dịch vụ nền tảng số;
-
Báo cáo doanh thu, sao kê giao dịch;
-
Chứng cứ xác lập quyền quản trị, quyền khai thác.
4.3. Giấy tờ của người thừa kế
-
Giấy tờ tùy thân;
-
Tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế.
>>> Xem thêm: Những rủi ro nếu không thực hiện công chứng thừa kế đầy đủ
5. Quy trình công chứng văn bản nhận di sản bằng tài sản số
5.1. Thẩm tra tính hợp pháp của di sản số
Công chứng viên xác minh quyền sở hữu, quyền kiểm soát tài sản số và khả năng chuyển giao theo pháp luật và điều khoản dịch vụ nền tảng.
5.2. Xác định giá trị và phạm vi di sản số
Làm rõ giá trị kinh tế, nghĩa vụ tài chính kèm theo và quyền phát sinh từ tài sản số.
5.3. Niêm yết việc nhận di sản
Theo “Luật Công chứng 2014”, việc nhận di sản phải được niêm yết công khai trong thời hạn luật định để phòng ngừa tranh chấp.
5.4. Lập và ký văn bản công chứng
Văn bản công chứng ghi rõ loại tài sản số, quyền được thừa kế, nghĩa vụ kèm theo và cam kết không tranh chấp.
6. Giá trị pháp lý của văn bản công chứng đối với di sản số
Văn bản công chứng là căn cứ:
-
Xác lập quyền thừa kế hợp pháp;
-
Yêu cầu nền tảng số, tổ chức trung gian ghi nhận việc chuyển quyền;
-
Bảo vệ người thừa kế trước tranh chấp phát sinh.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và giá trị thi hành đối với các bên liên quan.
7. Nghĩa vụ tài chính và rủi ro pháp lý cần lưu ý
Theo “Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015”, người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài chính trong phạm vi di sản nhận được, bao gồm:
-
Nghĩa vụ thuế phát sinh từ giao dịch tài sản số;
-
Nghĩa vụ theo hợp đồng dịch vụ nền tảng;
-
Rủi ro về bảo mật, mất quyền truy cập nếu không xử lý kịp thời.
Đối với tài sản số, việc chậm thực hiện thủ tục có thể dẫn đến mất quyền kiểm soát hoặc không thể khôi phục dữ liệu.
8. Một số lưu ý thực tiễn khi công chứng di sản số
-
Nên lập di chúc có hướng dẫn rõ về tài sản số;
-
Cần phân biệt quyền sở hữu tài sản số với quyền sử dụng dịch vụ;
-
Công chứng viên có quyền từ chối nếu không đủ căn cứ xác lập quyền;
-
Trường hợp tài sản số ở nước ngoài, có thể phát sinh yếu tố pháp luật quốc tế.
Kết luận
Công chứng văn bản nhận di sản bằng tài sản số là bước pháp lý cần thiết để hợp pháp hóa quyền thừa kế đối với loại tài sản vô hình ngày càng phổ biến. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và hiểu rõ bản chất pháp lý của di sản số sẽ giúp người thừa kế bảo toàn giá trị tài sản và hạn chế tranh chấp. Trong các trường hợp phức tạp, việc tham vấn công chứng viên hoặc luật sư chuyên sâu là giải pháp an toàn và hiệu quả.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Các bài viết liên quan:
>>> Tòa án giải quyết ly hôn mất bao lâu nếu có tranh chấp con cái?
>>> Quyền thừa kế của vợ/chồng: Đối với tài khoản ngân hàng của người bạn đời
>>> Công chứng văn bản chấm dứt hợp đồng nhượng quyền thương mại
>>> Văn phòng công chứng Hà Nội tư vấn miễn phí thủ tục công chứng nhà đất
>>> Tra cứu phí công chứng online nhanh chóng, chính xác chỉ trong 1 phút
VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ
Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà
- Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
- Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
- Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội
- Hotline: 0966.22.7979
- Email: ccnguyenhue165@gmail.com
