Lưu trữ hồ sơ công chứng và hành vi che giấu tài sản

Trong thực tiễn giao dịch dân sự, yếu tố che giấu tài sản thường xuất hiện dưới các hình thức như chuyển nhượng giả tạo, tặng cho hình thức, nhờ người khác đứng tên hoặc xác lập giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính. Khi các giao dịch này được lập và công chứng, lưu trữ hồ sơ công chứng trở thành căn cứ pháp lý quan trọng để nhận diện bản chất giao dịch, xác định ý chí thực sự của các bên và làm rõ có hay không hành vi che giấu tài sản. Bài viết phân tích vai trò và ý nghĩa của lưu trữ hồ sơ công chứng khi giao dịch có yếu tố che giấu tài sản theo quy định pháp luật hiện hành.

>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng Hà Nội – nơi mỗi giấy tờ đều được xử lý cẩn trọng nhất.

1. Yếu tố che giấu tài sản trong giao dịch dân sự theo pháp luật

1.1. Khái niệm giao dịch có yếu tố che giấu tài sản

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự giả tạo là giao dịch được xác lập nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba.

Che giấu tài sản thường thể hiện ở việc:

• Chuyển quyền sở hữu tài sản trên danh nghĩa nhưng không chuyển giao thực tế

• Lập hợp đồng mua bán, tặng cho không có thanh toán thực

• Xác lập giao dịch nhằm tránh kê biên, thi hành án hoặc nghĩa vụ tài chính

1.2. Hệ quả pháp lý của giao dịch che giấu tài sản

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch giả tạo bị vô hiệu. Giao dịch bị che giấu vẫn có thể có hiệu lực nếu đáp ứng đủ điều kiện theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015.

Do đó, việc nhận diện yếu tố che giấu tài sản là vấn đề trọng tâm khi giải quyết tranh chấp.

2. Lưu trữ hồ sơ công chứng và cơ sở pháp lý áp dụng

2.1. Quy định pháp luật về lưu trữ hồ sơ công chứng

Theo Điều 61 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm lưu trữ đầy đủ, an toàn hồ sơ công chứng nhằm phục vụ công tác tra cứu, cung cấp thông tin và giải quyết tranh chấp.

Hồ sơ công chứng phản ánh toàn bộ quá trình xác lập và chứng nhận giao dịch.

2.2. Thành phần hồ sơ công chứng liên quan đến giao dịch có yếu tố che giấu tài sản

Hồ sơ công chứng lưu trữ thường bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng

• Dự thảo hợp đồng, giao dịch

• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản

• Giấy tờ nhân thân của các bên

• Văn bản công chứng đã được ký kết

• Tài liệu liên quan khác thể hiện mục đích giao dịch

Những tài liệu này là cơ sở để phân tích bản chất thực sự của giao dịch.

>>> Xem thêm: Bạn muốn hoàn tất thủ tục nhà đất đúng hạn? Hãy tham khảo ngay Dịch vụ làm sổ đỏ này.

3. Vai trò của lưu trữ hồ sơ công chứng khi giao dịch có yếu tố che giấu tài sản

3.1. Lưu trữ hồ sơ công chứng giúp làm rõ ý chí thực sự của các bên

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi được xác lập trên cơ sở tự nguyện và đúng ý chí.

Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp:

• Đối chiếu nội dung khai báo của các bên

• Xác định mức độ tự nguyện khi giao kết

• Làm rõ việc các bên có thực sự chuyển giao tài sản hay không

Đây là căn cứ quan trọng để xác định giao dịch có nhằm che giấu tài sản hay không.

3.2. Lưu trữ hồ sơ công chứng giúp nhận diện dấu hiệu giao dịch giả tạo

Các dấu hiệu che giấu tài sản thường thể hiện gián tiếp qua hồ sơ công chứng như:

• Giá trị giao dịch không phù hợp với thực tế

• Thiếu chứng từ chứng minh việc thanh toán

• Quan hệ thân nhân đặc biệt giữa các bên

Việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ công chứng cho phép cơ quan có thẩm quyền đối chiếu và đánh giá tổng thể các dấu hiệu này.

4. Lưu trữ hồ sơ công chứng trong quá trình giải quyết tranh chấp

4.1. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ

Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết trong văn bản công chứng được coi là xác thực, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.

Hồ sơ công chứng lưu trữ là nguồn chứng cứ quan trọng giúp:

• Xác định thời điểm giao kết

• Đối chiếu nội dung giao dịch

• Làm rõ mục đích xác lập hợp đồng

4.2. Căn cứ xác định trách nhiệm pháp lý của các bên

Từ HS công chứng lưu trữ, cơ quan giải quyết tranh chấp có thể xác định:

• Chủ thể thực hiện hành vi che giấu tài sản

• Phạm vi thiệt hại phát sinh

• Trách nhiệm bồi thường theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015

>>> Xem thêm: Rất nhiều trường hợp làm sổ bị chậm chỉ vì không nắm rõ Thủ tục làm sổ đỏ.

5. Ví dụ minh họa thực tế

Một cá nhân đang trong quá trình thi hành án đã ký hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho người thân và hợp đồng được công chứng. Sau đó, cơ quan thi hành án yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu do che giấu tài sản.

Khi trích lục HS công chứng lưu trữ, cơ quan có thẩm quyền xác định:

• Không có chứng cứ về việc chuyển giao thực tế

• Giá trị giao dịch không phù hợp với hoàn cảnh thực tế

• Các bên có quan hệ thân nhân gần gũi

Từ hồ sơ công chứng lưu trữ, Tòa án xác định giao dịch là giả tạo nhằm che giấu tài sản và tuyên vô hiệu theo quy định pháp luật.

6. Kết luận

Lưu trữ hồ sơ công chứng khi giao dịch có yếu tố che giấu tài sản giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện bản chất giao dịch, bảo vệ quyền lợi của người thứ ba và bảo đảm trật tự pháp lý trong các quan hệ dân sự. Việc lưu trữ đầy đủ, đúng quy định không chỉ là nghĩa vụ của tổ chức hành nghề công chứng mà còn là nền tảng pháp lý giúp cơ quan có thẩm quyền xử lý hiệu quả các giao dịch có dấu hiệu gian dối theo pháp luật hiện hành.